Van economische uitbreiding naar stedelijke inbreiding

Het voormalige industrieterrein op de kop van het Eindhovens Kanaal kent een interessante geschiedenis. De aanleg van het kanaal in 1846, maakte de aanvoer van onder andere zware machines, hout en kolen relatief makkelijk en goedkoop. Er ontstonden al snel nieuwe fabrieken op deze ideale plek aan het einde van het kanaal, dicht tegen de stad aan. Na de Tweede Wereldoorlog verloor het kanaal spoedig aan betekenis voor de industrie. Vrachtwagens reden af en aan en op het kanaal werd het stil. Aan het einde van de van de 20e eeuw kwam de nog aanwezige industrie op deze stedelijke locatie tot stilstand.

Diederendirrix architectuur & stedenbouw startte in 2004 met een stedenbouwkundige visie voor het gebied. Doel: het industriële terrein herstructureren naar een aantrekkelijke stadswijk. Het bureau heeft het masterplan voor het gebied gemaakt en het nieuwe wooncomplex Picuskade rondom het bestaande DAF museum ontworpen. Een aantal andere ontwerpbureaus (o.a. Tom van TuijnFaam, Houben van Mierlo, Nul Zes, VAA) hebben diverse nieuwbouw- en herbestemmingsprojecten voor hun rekening genomen.

Historische-luchtfoto-NRE-terrein

Luchtfoto van het NRE terrein met de gashouders te zien als witte circels

Toen: economische uitbreiding

Groei

Eindhoven kende in de 19e en 20e eeuw een sterke economische groei. In het gebied ten noorden van het kanaal, tussen de Nachtegaallaan en de Tongelresestraat, ontstond vanaf de tweede helft van de 19e eeuw veel bedrijvigheid. J. Bruning & Zoon liet vanaf 1883 via het kanaal boomstammen aanvoeren om sigarenkisten te maken. Het fabriekscomplex aan weerszijden van de Tongelresestraat groeide snel. Onder de naam N.V. Houtindustrie Picus werden later op het terrein ook triplexplaat, multiplexplaat, spaanplaat, deuren en meubels gemaakt.

Naast het Picusterrein aan de Tongelresestraat stond stoombierbrouwerij De Valk. Hop en gerst werden via het kanaal aangevoerd. Achter dit gebouw begon Hub van Doorne in 1928 een constructiewerkplaats: de startlocatie van autofabrikant DAF (Doorne Automobiel Fabriek). Van Doorne liet zware machines en staal aanvoeren via het water.

Aan het Havenhoofd op de Nachtegaallaan opende in 1900 een kolengasfabriek. De benodigde steenkool werd via het kanaal aangevoerd. Later maakte de gasfabriek plaats voor een gasontvangststation. Met name mijngas werd hier gezuiverd en op druk gebracht. De fabriek hield een buffervoorraad aan in enorme gashouders. 

07_hefbrug

Gashouder met de hefbrug

08_havenhoofd

De gashouders

Bewaard gebleven

DAF verliet al snel de locatie om op een andere locatie te kunnen groeien. De geschakelde gebouwen (gedeeltelijk Rijksmonument) die tussen 1884 en 1929 zijn opgetrokken aan de Tongelresestraat, herinneren aan deze bedrijfsactiviteiten. Samen met de stalen industriehal erachter vormt dit complex nu het DAF museum. In 1993 ging Picus failliet. De bedrijfsactiviteiten liepen al twee decennia terug. Uiteindelijk werd de fabriek volledig ontmanteld, op een bescheiden kantoorvilla (Rijksmonument) uit 1912 na.

Het mijngas maakte plaats voor aardgas. Het gasontvangststation werd ontmanteld. De indrukwekkende gashouders verdwenen uit het stadsbeeld. Het terrein van de voormalige gasfabriek werd onderdeel van Nutsbedrijven Regio Eindhoven (NRE). Zij hebben een aantal kantoorpanden en werkplaatsen toegevoegd aan het terrein. NRE ging op in Enexis Netbeheer en verliet het terrein in 2010. Een aantal gemeentelijke diensten namen hun intrek in de bestaande kantoorpanden en werkplaatsen.

Op het voormalige industriegebied (6,5 hectare) staan verschillende grote en kleine panden. Deze zijn gebouwd tussen 1899 en 1992 en zijn door hergebruik of tijdelijk gebruik bewaard gebleven. Na sloop van enkele zeer bouwvallige panden bleef een interessante selectie monumentale gebouwen over. Die maken we onderdeel van het nieuwe stedelijke weefstel.

NRE-terrein-luchtfoto-jaren20-kopie

Luchtfoto van het NRE terrein in de jaren 20

Nu: stedelijke inbreiding

Nieuwe verbindingen

Het afgesloten fabrieksterrein en de omliggende woonwijken waren twee strikt gescheiden werelden. De Dommelhoefstraat en de Treurenburgstraat eindigden in het verleden abrupt ter hoogte van het fabrieksterrein. In de vernieuwde stedenbouwkundige interpretatie trekken we deze straten door naar respectievelijk de Tongelresestraat en het kanaal. De bestaande woonwijk en het nieuwe woon- en werkgebied vormen samen een nieuw stedelijk weefsel. De oude fabrieksmuur in de Dommelhoefstraat bewaren we als belangrijk karakteristiek element. Op twee cruciale plekken maken we een doorgang en verbinden we de woonstraat met het voomalige fabrieksterrein. Om de toegankelijkheid van het gebied verder te vergroten, maakten we een verbinding tussen de Nachtegaallaan en het kanaal en tussen de Nachtegaallaan en de Tongelresestraat. Deze dooradering maakt verschillende ontsluitingen voor voetgangers, fietsers en automobilisten mogelijk.

03_Nachtegaallaan

Gashouder gezien vanaf de Nachtegaallaan

04_Nachtegaallaan

Nieuwe zonering: straat, erf en kade  

De bestaande bebouwingsstructuren op en rond het NRE-terrein en de aanpak van de bodemsanering leidden tot drie bebouwingszones. Elke zone heeft een bijzondere ruimtelijke kwaliteit. Aan de zijde van de bestaande woonwijk continueren we het bestaande stedelijk weefsel op het NRE-terrein. Met duidelijk gedefinieerde woonblokken creëren we een aantal nieuwe woonstraten en verbeteren we de bestaande woonstraten.

De kadezone aan de kanaalkant bestaat uit een aantal bestaande grote bouwvolumes aan het Havenhoofd en de Nachtegaallaan. Hier is plek voor stevige nieuwe bouwvolumes met een stedelijk karakter, die de relatie met het kanaal versterken. Het hart van het terrein is het gebied tussen de kade- en de woonstraatzone. Deze erfzone bestaat uit een ensemble van kleinschalig industrieel erfgoed en het grote bouwvolume van het DAF museum aan de Tongelresestraat. De bestaande gebouwen krijgen nieuwe, bijzondere functies. Denk aan een café-restaurant, een koffiebar en atelierruimtes. Tussen de bestaande gebouwen in de erfzone voegen we kleinschalige bouwvolumes toe met woningen en werkruimtes. In het hart van het gebied ontstaat zo een bijzonder, stedelijk woon-, werk-, en leefmilieu.

Betekenis kanaal nu

Het Eindhovens Kanaal heeft voor de economie van de stad geen betekenis meer, maar voor een gezonde stedelijke leefomgeving des te meer. Het ongebruikte kanaal transformeert naar een natuurgebied en wordt een ecologische hoofstructuur die de stad met het ommeland verbindt. Er zijn fiets- en wandelroutes op beide kades en het kanaal is deels in gebruik als roeibaan. De kanaalkade is een bijzondere openbare ruimte in de stad en verdient hoogwaardige woon-, werk- en leefmilieus die passen bij de toekomst van Eindhoven.

36004-luchtfoto

Luchtfoto van het NRE terrein waar de gashouders al verdwenen zijn

Projectgegevens

  • Startdatum
  • mei 2004
  • Einddatum
  • In ontwikkeling
  • Opdrachtgever(s)
  • Gemeente Eindhoven
  • Fotografie
  • Mitchell van Eijk
  • Visualisatie

Meer weten over dit project?

Rob Meurders

Creatief directeur/ Partner

+31 40 20 05 301E-mail